عبدالاحد بهارلونژاد، معاون سیاسی و امنیتی فرماندار تبریز در این خصوص می‌گوید: شایعه را کارشناسان حوزه ارتباطات، یک گزاره خاص تعریف می‌کنند که از ملاک‌های اطمینان‌بخش برخوردار نیست و دارای ابهام است، در عین حال به صورت شفاهی و اغلب به صورت نقل قول انتقال می‌یابد.

وی نیز با تاکید بر این اصل که ابهام و اهمیت دو عنصر اصلی تشکیل دهنده شایعه است، افزود: هر قدر علاقه‌مندی افکار عمومی به موضوعی بیشتر باشد و ابهام آن موضوع نیز در جامعه بیشتر باشد، شایعه، شایعه قوت می‌گیرد.

بهارلونژاد با اشاره به سخن آیزن هاور در خصوص افکار عمومی می‌گوید: بر‌اساس استدلال این سیاست‌مدار آمریکایی نتیجه جنگ‌های آینده را افکار عمومی مشخص می‌کند.

افکار عمومی از دیدگاه وی مدیریت انگاره‌های ذهنی است.

وی با بیان اینکه شایعه‌پردازان با پردازش کانون افکار عمومی سعی در مدیریت این افکار تا نتیجه مطلوب رسیدن دارند، گفت: دستیابی به نتیجه دلخواه و به عبارتی دیگر القای مطلوبیت در تولید ذهنیت در افکار عمومی یک افکار زمانبر است که همواره از سوی کانون‌های تولید‌کننده شایعه مورد توجه است.

این کارشناس علوم سیاسی معتقد است: مدیریت انگاره‌های ذهنی حوزه‌های مختلفی دارد که از آن به عنوان جنگ نرم با قدرت نرم نام برده می‌شود که در این جنگ رسانه‌ها به عنوان سربازان جنگ  نرم همواره در خط اول می‌باشند که شایعه را می‌توان یکی از روش‌ها و ابزار‌های مدیریت انگاره‌های ذهنی خواند.

وی اضافه کرد: با وجود اینکه شایعه همواره کابرد منفی ندارد ولی برای آنکه تاثیرات نامطلوب آن را در جامعه خنثی کنیم باید برای مدیریت افکار عمومی برنامه مشخصی داشته باشیم.

بهارلونژاد در خصوص راهکارهای خنثی‌سازی تاثیرات نامطلوب شایعه در جامعه گفت: ارتباط نزدیک مسئولان با مردم، روان‌سازی جریان اطلاعات، شفافیت اطلاعات، ارتقای میزان اطمینان مردم به مبادی انتشار اطلاعات و تناسب میزان اطلاع‌رسانی با حجم نیاز‌ها را می‌توان از راهکارهای مقابله با شایعه خواند.

معاون سیاسی و امنیتی فرماندار تبریز تصریح کرد: در واقع شایعه را می‌توان غذای مجازی به نیازهای حقیقی انسان‌ها خواند، اگر نیاز به اخبار و اطلاعات مجازی افکار عمومی با روش‌ها و اطلاعات صحیح تغذیه شود مجالی برای تاثیرگذاری شایعه بر افکار عمومی وجود نخواهد داشت.

وی اضافه کرد: هر زمانی که در خصوص موضوع خاصی به سوالات مردم پاسخی داده نشود و ابهامات پیرامون ان موضوع افزایش یافته و بازار شایعه داغ می‌شود.

بهارلو‌نژاد تاکید کرد: تاثیر افکار عمومی در عصر حاضر در تعیین اقدامات و سیاست‌های حکومت‌ها فوق‌العاده شگفت‌انگیز است تا حدی که در هیچ کجای دنیا متولیان حکومتی و سیاسیون موضوع افکار عمومی را نمی‌توانند کنار بگذارند.

وی می گوید: شواهد متعددی وجود دارد که به واسطه آن‌ها تاثیر این عنصر روانی از طریق اغنا، فریب، تهدید، ارعاب، تنویر، تشجیع له یا علیه یک موضوع افکار عمومی را بسیج کرده است.

وی با بیان اینکه روش‌های مدیریت افکار عمومی هم‌اکنون بسیار پیچیده و متنوع شده است، افزود: بازی‌های رایانه‌ای، فیلم‌ها، نوع تنظیم خبرها و ده‌ها روش دیگر مدیریت افکار عمومی را بر عهده دارند.

وی اضافه کرد: در دنیای کنونی ماهیت جنگ‌ها عوض شده است به طوری که توپ و تفنگ و تانک دیگر ابزاری برای بقا به شمار نمی‌روند بلکه شکل و ماهیت قدرت عوض شده است.

این کارشناس علوم سیاسی با بیان اینکه اطلاعات عنصر تعیین‌کننده در شکل‌گیری قدرت است، افزود: تحولات فرهنگی بستر لازم برای تقویت قدرت رسانه‌ها به عنوان یک ابزار فرهنگی فراهم می‌کند.

بهارلو‌نژاد با تاکید بر این امر که در بعد فرهنگی کشورمان از مزیت‌ها و ایرادهایی برخوردار است، اظهار داشت: در جریان جهانی‌سازی کشورمان از تغییر و تحولات جهانی زیاد متاثر نیست که این خود به عنوان  یک مزیت مطرح است. حیثیت، دیرینگی فرهنگی و تاریخی غنی ایران اسلامی نیز به عنوان یکی از بن‌مایه‌های فرهنگی، آئین و ایدئولوژی پیشرو و الهام بخش از دین هر کدام به عنوان مزیت‌های موجود در کشور مطرح می‌باشند.

وی ادامه داد: زمانی که کتاب اشعار مولانا به عنوان پرفروشترین کتاب سال جهان انتخاب می‌شود، باید اذعان کرد که مفاهیمی در فرهنگ مردمان این سرزمین وجود دارد که با اقبال عمومی جهانیان مواجه می‌شود. فرهنگ غنی، تاریخی پربار و آموزه‌های دینی الهام بخش از ارزش‌های انسانی مزیت‌های فرهنگی کشورمان به شمار می‌رود.

وی اضافه کرد: عدم انسجام بین دکترین سیاسی و برنامه‌های فرهنگی موجود در کشور نیز از جمله ایرادهای ین حوزه‌ها در کشور می‌باشد.

معاون سیاسی و امنیتی فرماندار تبریز افزود: نظام و سیستم فرهنگی کشورمان متناسب با نقشه و نرم‌افزار فرهنگی موجود کشور نیست ما برای کسب موفقیت در حوزه‌های مختلف فرهنگی کشورمان نیاز به انسجام نرم‌افزاری و ساختاری در حوزه‌های فرهنگی داریم.

وی با تاکید بر این موضوع که بخش عمده‌ای از جنگ نرم در حوزه فرهنگی است، افزود: برای افزایش تعامل جهانی و ارتقای توان پاسخگویی به نیاز جهانی باید در حوزه‌های مختلف فرهنگی اقدام به ظرفیت‌سازی کنیم.

پیمان پاکزاد، مدرس روزنامه نگاری نیز در خصوص اظهار داشت: شایعه در علم روزنامه‌نگاری بر دو صورت کلی مطرح است، نوع اول به نام کاربرد تاکتیک شایعه مطرح می‌باشد و در آن نوع نگارش خبر به ویژه استفاده در تیتر خبر مدنظر شایعه‌سازان قرار دارد.

وی ادامه می‌دهد: این نوع شایعه اغلب در خبرهای سیاسی و بین‌المللی جهت برآورده کردن عکس‌العمل جامعه در برابر خبری خاص به ویژه از سوی  رسانه‌های خارجی منتشر می‌شود.

پاکزاد تصریح می‌کند: این نوع شایعه گاهی نیز در خبرهای اقتصادی قبل از انجام طرح خاصی مطرح می‌شود به این نحو که ابتدا با شایعه جریان‌سازی شده و سپس شایعه یاد شده به واقعیت می‌پیوندد.

این مدرس روزنامه‌نگاری می‌افزاید: این نوع جریان‌سازی ممکن است توسط رسانه‌های خارجی یا داخلی جریان‌سازی شود.

پاکزاد با اشاره به صورت دوم شایعه اظهار داشت: در این نوع که به مفهوم عام شایعه معروف است، شایعه دهان به دهان رواج پیدا می‌کند که وجه تمایز نوع دوم با نوع اول نیز می‌باشد.

وی تاکید کرد: در نوع عام شایعه بیشتر نبود اطلاعات یا ابهام در ارایه اطلاعات در خبرها موجب ترویج شایعه می‌شود.

 این کارشناس ارشد روزنامه نگاری با بیان اینکه کمبود یا نبود اطلاعات در موضوع خاصی شایعه را در جامعه گسترش می‌دهد افزود: وقتی ابهام و نبود اطلاعات کافی با رویدادهای مهم روز جامعه همزمان می‌شود بستر لازم برای شایعه‌سازی فراهم و فرصتی را در اختیار عوام به صورت غیرعمدی و خواص از جمله برخی سیاستمداران یا سردمداران برخی کشورها به صورت عمدی قرار می‌دهد تا در جامعه یا در کشورهای هدف به منافع و مطامع خود دست یابند.

وی می‌گوید: شایعه در ابعاد محلی به دلیل محدودیت جغرافیایی سریعتر گسترش می‌یابد و تاثیرگذاری فراوان‌تری نیز نسبت به بعد ملی دارد.

پاکزاد نیز شایعه تغییر استاندار آذربایجان‌شرقی را مهمترین شایعه سال گذشته خواند و تصریح کرد: در قضیه تغییر استاندار آذربایجان‌شرقی نقش رسانه‌های محلی بسیار تاثیر گذار و ملموس بود حتی در انتخاب گزینه جدید این پست نیز از یک سال گذشته رسانه‌ها با شایعه‌پراکنی از انتخاب دکتر علیرضا بیگی خبر داده بودند که بالاخره به واقعیت پیوست.

این مدرس روزنامه‌نگاری دانشگاه آزاد اسلامی تبریز گفت: برخی تحولات اقتصادی ناشی از شایعه‌سازی ممکن است مثبت باشد ولی این تحولات مثبت کوتاه و زودگذر خواهند بود.

گزارش از امیر کریم زاد شریفی