BRT تحول نوين در رفاه و جابه‌جايي مسافران در تبريز

طرح خطوط سريع‌السير اتوبوسراني (BRT ) تحولي نوين در رفاه و جابه‌جايي مسافران در تبريز به وجود آورده است. در حالي طرح خطوط سريع‌السير اتوبوسراني بعد از نخستين تجربه در پايتخت در كلانشهر تبريز به اجرا درآمده است كه به اعتقاد كارشناسان ترافيك با توجه به ضعف‌ها در ناوگان اتوبوسراني در حال حاضر و با گذشت چند هفته از اجراي اين طرح، تحولي نوين در رفاه و جابه‌جايي مسافران به وجود آمده است.
اگر چه راه‌اندازي خطوط سريع‌السير اتوبوسراني (BRT) در خيابان امام خميني (ره)، به عنوان اصلي‌ترين خيابان كلانشهر تبريز مي‌توان از جمله تمهيدات شهرداري تبريز براي گشايش در گره‌هاي ترافيكي و گسترش حمل و نقل عمومي خواند ولي اجراي اين طرح عظيم از روزهاي نخست موافق‌ها و مخالف‌هاي متعددي داشته است.
هم‌اكنون بستر حركت اتوبوس‌هاي تندرو از ميدان راه‌آهن تا چهار راه آبرسان است كه در آينده به 18 كيلومتر تا ميدان بسيج افزايش خواهد يافت. اين مسير يكي از پرترددترين و پرترافيك‌ترين مسيرهاي كلانشهر تبريز است كه به دليل عريض بودن و قديمي بودن بستر خيابان كشش خودروهاي شخصي را نداشت. در اين گزارش سعي داريم با تبيين ويژگي‌ها و ضرورت‌هاي اجراي طرح سامانه اتوبوس‌هاي تندرو در جهان و كلانشهرها، نظرهاي مسئولان، كارشناسان و شهروندان را انعكاس دهيم.

*تجهيز ايستگاه‌هاي اتوبوس‌هاي BRT
استاندارهاي جهاني BRT براساس استانداردهاي جهاني اتوبوس‌هاي BRT داراي طراحي مدرن، استاندارد با ظرفيت بالا، دو يا سه كابينه هستند و به سيستم‌هاي اطلاع‌رساني، تابلوهاي متغير، نمايشگر اعلام مسير، كولر و ديگر امكانات رفاهي مجهز هستند.
به گفته عليرضا نوين شهردار تبريز، اگر چه هم‌اكنون اتوبوس‌هاي تندروي تبريز جديد هستند ولي در آينده نزديك شاهد ورود اتوبوس‌هاي مجهز و ويژه BRT خواهيم بود. بر‌اساس استانداردهاي جهاني، تمام ايستگاه‌هاي BRT سرپوشيده و مجهز به دوربين متصل به اتاق كنترل ايستگاه‌هاي مبدا و مقصد است و امكانات رفاهي مناسبي نظير سيستم‌هاي نقشه مسيريابي و تلفن براي مسافران در اين ايستگاه‌ها فراهم مي‌شود.
شهردار تبريز نيز از راه‌اندازي 40 دوربين مدار بسته در چهار راه‌هاي اصلي كلانشهر تبريز خبر داد و اظهار داشت: مركز كنترل ترافيك تبريز كه اخيرا به بهره‌برداري رسيد در راستاي بهبود خدمات‌دهي به شهروندان از طريق توسعه ناوگان حمل و نقل عمومي است.
وي ادامه داد: با نصب دستگاه‌هاي GPS روي اتوبوس‌ها امكان رديابي لحظه به لحظه آنها از سوي مانيتورهاي نصب شده در ايستگاه‌ها براي مسافران فراهم خواهد شد. براساس استانداردها خطوط BRT اجرايي در شهرهاي بزرگ دنيا مسافران پس از ورود به ايستگاه‌هاي اتوبوس، همانند مترو بليت يا كارت بليط اعتباري مقابل درهاي خودكار اتوماتيك توقف كرده و با ورود اتوبوس‌ها در حدفاصل زماني تعيين شده بايد سوار و پياده شوند. به گفته مسئولان مديريت شهري كلانشهر تبريز، هم‌اكنون 50 دستگاه اتوبوس تندرو در اين خطوط به فاصله زماني كمتر از پنج دقيقه از ايستگاه‌ها عبور مي‌كنند.
حسين سطوتي، عامل شركت واحد اتوبوسراني تبريز و حومه مي‌گويد: در راستاي جلب مسافر و حمايت از ناوگان حمل و نقل عمومي استفاده از اتوبوس‌هاي تندرو تا اطلاع ثانوي رايگان است.
وي افزود: اتوبوس‌هاي BRT مجهز به دستگاه‌هاي كارت‌خوان الكترونيكي است. در كلانشهر تبريز به عنوان نخستين شهر ايران بليت كاغذي به طور كامل منسوخ شده و ماه‌هاست كه استفاده از بليت الكترونيكي رواج يافته است. اين اقدام در راستاي توسعه شهر الكترونيك اقدامي جالب و در نوع خود قابل توجه است.

*مزاياي سامانه اتوبوسراني تندرو
كارشناسان مديريت شهري معتقدند اجراي طرح‌هايي مانند BRT در كلانشهرها از جمله تبريز را مي‌توان مسكني براي دردهاي مزمن ترافيكي تلقي كرد. مسكني كه امكان دارد در كوتاه‌مدت پاسخگوي نياز شهر باشد ولي در بلندمدت بازنگري و توجه به زيرساخت‌هايي همچون مترو و منوريل ضررورت پيدا مي‌كند. با وجود اينكه بحث‌هاي اجراي طرح BRT مزايايي دارد كه از آن جمله مي‌توان به موارد زير اشاره كرد،كم شدن زمان انتظار در ايستگاه‌ها، اطلاع‌رساني دقيق به مسافران در ايستگاه و اتوبوس‌ها به همراه زمانبندي مناسب، اختصاص هوشمندانه به اتوبوس‌ها، سهولت استفاده معلولان جسمي ـ حركتي، وجود يك مركز كنترس واحد كه باعث افزايش بهره وري مستقيم مي‌شود، كاهش آلودگي هوا و كاهش ترافيك از جمله مزيت‌هاي راه‌اندازي BRT در كلانشهرها است.
عليرضا نوين شهردار كلانشهر تبريز مي‌گويد: طرح سامانه اتوبوس‌هاي تندور خواهد توانست شهروندان را سريع و در حداقل زمان و بدون دغدغه فكري فارغ از مسائل حاشيه‌اي مثل تصادف و ترافيك به مقصد مورد نظرشان برساند.
وي افزود: ترافيك واقعيتي است كه همه ما ناخواسته در كمند آن گرفتار شده‌ايم و اگر امروز ساماندهي نشده و مطالعه نشود، به حتم وضع ما در پنج سال آينده بهتر از تهران نخواهد بود.
شهردار تبريز با اشاره به سند چشم‌انداز 20 ساله كشور تاكيد كرد: طبق قانون در سال 1390 سهم حمل و نقل عمومي بايد به 75 درصد برسد ولي در حال حاضر اين تكليف براي سامانه حمل و نقل عمومي 30 درصد است.

* BRT تبريز نيازمند بازنگري
نيازهاي BRT اگر چه در هفته‌هاي نخست راه‌اندازي طرح اتوبوس‌هاي تندرو در تبريز موافقت‌ها و مخالفت‌هاي متنوعي اظهار شد، ولي مي‌توان اين اميد را داشت كه در آينده نزديك با تجهيز و تكميل امكانات اين سامانه ميزان مخالفت‌ها كاهش يابد و به نوعي تاثير سرمايه‌گذاري كلان شهرداري تبريز براي اجراي پروژه‌اي به اين وسعت نتيجه مطلوب را حاصل آورد.
طراحي و راه‌اندازي سيستم اطلاع‌رساني مسافر در داخل اتوبوس، طراحي و پياده‌سازي سيستم جامع مديريت ناوگانع سيستم اختصاص اولويت حركت به ناوگان حمل و نقل عمومي در تقاطع‌هاي هوشمند از جمله نيازهاي توسعه و تكميل اين طرح است.
محمد اسلامي، شهروند تبريزي در خصوص طرح سامانه اتوبوس‌هاي تندروي تبريز مي‌گويد: با وجود اينكه اصلي‌ترين خيابان كلانشهر تبريز براي عبور خودروهاي سواري محدود شده است ولي حجم سفرهاي درون شهري با اتوبوس‌هاي تندور افزايش چشمگيري داشته است.
وي افزود: سال‌هاست كه جاي خالي اجراي چنين طرحي در تبريز احساس مي‌شد ولي اي كاش خدمات‌دهي به مردم و شهروندان، تداوم يابد و به ماه‌ها نخست اجراي طرح خلاصه نشود.
وحيد بزازي، دانشجوي رشته معماري نيز با تاكيد بر ضرورت توسعه حمل و نقل عمومي مي‌گويد: خيابان‌هاي كم‌عرض و قديمي تبريز پاسخگوي حجم عظيم خودروهاي توليدي شركت‌هاي خودروسازي كشور نيست.
وي ادامه مي‌دهد: هم‌اكنون سيستم حمل و نقل عمومي كلانشهر تبريز مبتني بر اصول و استانداردهاي جهاني نيست ولي خوشبختانه راه‌اندازي اتوبوس‌هاي تندور تا حدودي توانست نظر شهروندان را جلب كند.
اين شهروند تبريزي با اشاره به مديريت حركت اتوبوس‌ها اظهار داشت: متاسفانه از همان روز نخست، به نوعي بي‌نظمي در حركت اتوبوس‌ها به چشم مي‌خورد، در برخي ساعت‌ها اتوبوس‌ها پشت سر هم صف مي‌كشند در حالي كه در برخي ساعت‌ها صف‌هاي طولاني شهروندان مقابل ايستگاه‌هاي اتوبوس جلوه نامناسبي را به وجود مي‌آورد.
علي‌محمد نيل كارمند از كمبود علائم رانندگي در مسير حركت اين اتوبوس‌ها گلايه مي‌كند و مي‌گويد: با توجه به اينكه اتوبوس‌هاي تندور بايد سريع‌تر حركت كنند، مسير حركت‌شان بايد امن باشد تا هم راننده راحت‌تر به كار خود بپردازد و هم جان شهروندان حفظ شود.
وي ادامه داد: با وجود اينكه هزينه سنگيني براي اجراي اين طرح صرف شده است ولي اي كاش از علائم هشدار دهنده بيش از اينها استفاده شود.
با وجود طرح همه اين مسائل بايد اذعان داشت كه استقبال شهروندان تبريزي هم‌اكنون از BRT قابل توجه است. اتوبوس‌هاي مملو از جمعيت اثبات كننده اين ادعاست.
اميدواريم شهرداري تبريز نيز به وعده‌هاي خود مبني بر توسعه، تجهيز و رفع معايب اين طرح هر چه سريع‌تر جامع عمل بپوشاند.